Adli istinaf mahkemesi, diğer bir deyişle istinaf mahkemesi; ilk derece hukuk ve ceza mahkemelerinin kural olarak son kararlarına karşı yapılan istinaf başvurularını incelemekle görevli üst derece mahkemesidir. İstinaf mahkemesine yapılan istinaf başvurusu ile yerel mahkeme kararının yeniden değerlendirilerek denetlenmesi talep edilir. Hukuk ve ceza uyuşmazlıkları hakkında karar veren tüm yerel mahkemeler ilk derece mahkemesi, istinaf yargılaması yapan istinaf mahkemeleri ise ikinci derece (asıl derece) mahkemesi olarak nitelendirilir (5235 sayılı Kanun m.3). İstinaf mahkemesi hem olay yargılaması yapar, yani delilleri toplar ve değerlendirir hem de yerel mahkeme kararının hukuk kurallarına uygun olup olmadığını denetler. İstinaf mahkemesi yargılamayı dosya üzerinden yapabileceği gibi duruşma açarak duruşmalı inceleme de yapabilir.

İstinaf mahkemelerinin görevleri, kuruluşu, yapısı ve işleyişi 5235 sayılı Adli İstinaf Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun ile düzenlenmiştir.

Adli istinaf mahkemeleri, istinaf başvurusu ile önüne gelen hukuki uyuşmazlığı hem maddi vakıa hem de hukukilik açısından inceleyerek karar verir. İstinaf mahkemesi, istinaf başvurusunun konusu olan kararı veren ilk derece mahkemesi ile Yargıtay (temyiz kanun yoluyla inceleme yapan mahkeme) arasında kalan ikinci derece mahkemesidir. İlk derece mahkemesi tarafından dinlenmemiş bir tanık, ikinci derece mahkemesi olan istinaf mahkemesi tarafından dinlenerek yeni bir hüküm kurulabilir. Tanığın dinlenmesi nedeniyle istinaf mahkemesi uyuşmazlığı hem maddi vakıa (olay) hem de hukuki denetim açısından ele almıştır. İstinaf mahkemesinin tanık dinleme, araştırma yapma, yani delil toplama yetkisi varken, temyiz mahkemesi olan Yargıtay’ın delil toplama yetkisi yoktur, Yargıtay yalnızca istinaf mahkemesi kararının hukuka uygun olup olmadığını denetler. Hukuken, ilk kararı veren yerel mahkemeler “ilk derece” mahkemesi, istinaf mahkemesi “ikinci derece” mahkemesi, hukuki denetim yapan Yargıtay ise “hukuki derece” mahkemesi olarak görevlendirilmiştir.

Adli yargıda istinaf mahkemesine başvuru yapılan iki tür istinaf kanun yolu vardır:

Ceza istinaf kanun yolu,

Hukuk istinaf kanun yolu.

Adli İstinaf Mahkemesinin Görevleri Nelerdir?
Adli istinaf mahkemesinin temel görevi, hukuk ve ceza ilk derece mahkemelerinin verdiği nihai kararlara karşı yapılan istinaf başvurularını inceleyerek karara bağlamaktır. İstinaf mahkemelerinin istinaf incelemesi, hukuk ve ceza istinaf incelemesi olmak üzere aşağıda iki farklı başlık altında aşağıda açıklanmıştır.

Yerel mahkemelerin son karar niteliğinde olmayan ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz kararlarına karşı da istinaf kanun yoluna iki haftalık süresi içinde istinaf mahkemesine başvurulabilir. İlk derece mahkemesinin ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz kararlarına karşı yapılan istinaf başvurusu öncelikli olarak incelenir ve istinaf mahkemesinin bu konuya dair verdiği karar kesindir.

Adli istinaf mahkemeleri, hukuk daireleri ve ceza daireleri olmak üzere işbölümü yaparak çalışırlar.

1. Adli İstinaf Mahkemesi Hukuk Dairelerinin Görevleri
   İstinaf mahkemesi hukuk daireleri, boşanma, alacak, ticari vb. özel hukuk uyuşmazlıklarına ilişkin davalara karşı yapılan istinaf başvurularını inceler. Adli istinaf mahkemesi hukuk dairelerinin görevleri şunlardır (5235 sayılı Kanun m.36):

Adlî yargı ilk derece hukuk mahkemelerinden verilen ve kesin olmayan hüküm ve kararlara karşı yapılan başvuruları inceleyip karara bağlamak (istinaf incelemesi yapmak). İstinaf incelemesi geniş kapsamlı bir konu olup hukuk dairesinin en önemli görev alanıdır.

Yargı çevresi içerisinde bulunan adlî yargı ilk derece hukuk mahkemeleri arasındaki yetki ve görev uyuşmazlıklarını çözmek,

Yargı çevresindeki yetkili adlî yargı ilk derece hukuk mahkemesinin bir davaya bakmasına fiilî veya hukukî bir engel çıktığı veya iki mahkemenin yargı sınırları kapsamının belirlenmesinde tereddüt edildiği takdirde, o davanın bölge adliye mahkemesi yargı çevresi içerisinde başka bir hukuk mahkemesine nakline veya yetkili mahkemenin tayinine karar vermek,

Özel kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak.

Hukuk dairelerinin istinaf incelemesine konu olan kararları veren ilk derece hukuk mahkemeleridir. İlk derecede özel hukuk davalarına bakan mahkemeler esasen üçe ayrılır:

Asliye Hukuk Mahkemesi,
Sulh Hukuk mahkemesi,
Özel Mahkemeler (Asliye Ticaret Mahkemesi, Tüketici mahkemesi, Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi, Aile Mahkemesi, Kadastro Mahkemesi, İş Mahkemesi vb. gibi).
Asliye hukuk mahkemesi ve sulh hukuk mahkemesi özel hukuk uyuşmazlıklarına bakmakla görevli temel iki mahkemedir. Genel mahkemelerden olan asliye hukuk mahkemesinin görevi asıl, sulh hukuk mahkemesinin görevi ise istisnadır. Özel bir kanun hükmü ile açıkça sulh hukuk mahkemesinde bakılacağı bildirilmeyen bütün dava ve işler asliye hukuk mahkemesinde görülür. Kanunda belirli bir uyuşmazlık türü için açıkça özel bir mahkemenin görevli olduğu kabul edilmişse, uyuşmazlığı çözmeye görevli mahkeme kanunun belirlediği o özel görevli mahkemedir. Tüm bu mahkemelerin kararları aleyhine istinaf başvurusu yapılması halinde, istinaf incelemesi hukuk daireleri tarafından yapılır.

2. Adli İstinaf Mahkemesi Ceza Dairelerinin Görevleri
   İstinaf mahkemesi ceza daireleri, ilk derece mahkemesinde hükme bağlanan ceza davalarına karşı yapılan istinaf başvurularını incelemekle görevlidir. Adli istinaf mahkemesi ceza dairelerinin görevleri şunlardır (5235 sayılı Kanun m.37).

Adlî yargı ilk derece ceza mahkemelerince verilen ve kesin olmayan hüküm ve kararlara karşı yapılacak başvuruları inceleyip karara bağlamak (istinaf incelemesi yapmak),

Yargı çevresi içerisinde bulunan adlî yargı ilk derece ceza mahkemeleri arasındaki yetki ve görev uyuşmazlıklarını çözmek,

Yargı çevresindeki adlî yargı ilk derece ceza mahkemeleri hâkimlerinin davayı görmeye hukukî veya fiilî engellerinin çıkması hâlinde, o davanın bölge adliye mahkemesi yargı çevresi içerisinde başka bir adlî yargı ilk derece ceza mahkemesine nakli hakkında karar vermek,

Özel kanunlarla adli istinaf mahkemesi ceza dairelerine verilen diğer görevleri yapmak.

Ceza dairelerinin istinaf incelemesine konu olan kararları veren ilk derece hukuk mahkemeleridir. İlk derecede ceza davalarına bakmakla görevli mahkemelerden bazıları şunlardır:

Ağır ceza mahkemesi,
Asliye ceza mahkemesi,
Çocuk mahkemesi,
Çocuk ağır ceza mahkemesi,
Fikri ve sınai haklar ceza mahkemesi gibi mahkemelerde yapılmaktadır.
İlk derecede ceza yargılamalarının yapıldığı esas görevli mahkemeler asliye ceza ve ağır ceza mahkemeleridir. Bu iki mahkeme dışındaki diğer tüm ceza mahkemeleri özel kanunlarla kurulmuş özel mahkemelerdir.

Adli İstinaf Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığının Ceza Davalarında İtiraz Yetkisi: Bölge adliye mahkemesinin istinaf incelemesinden sonra kesinleşen ceza kararlar aleyhine olağanüstü bir kanun yolu bulunmaktadır. Adli istinaf mahkemesi ceza dairelerinin kesin nitelikteki kararlarına karşı adli istinaf mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı, re’sen veya istem üzerine, kararın kendisine verildiği tarihten itibaren otuz gün içinde kararı veren daireye itiraz edebilir. Sanığın lehine itirazda süre aranmaz. Daire, mümkün olan en kısa sürede itirazı inceler ve yerinde görürse kararını düzeltir, aksi halde itirazı reddeder. İtirazın reddine ilişkin kararlar kesindir (5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.308/A).

İstinaf Mahkemesinin Dosya İnceleme Aşamaları Nelerdir?

1. Hukuk Davaları Dosya İnceleme Aşamaları
   Hukuk davaları, aile hukuku, ticaret hukuku, borçlar hukuku vb. özel hukuk alanlarına ilişkin davaları ifade etmektedir. Hukuk davalarında ilk derce mahkemesinin verdiği kararlara karşı istinaf başvurusu yapıldığında istinaf mahkemesi aşağıdaki aşamalarla dava dosyasını ele alır:

a. Ön İnceleme Aşaması: İstinaf mahkemesi, esasa girmeden önce hukuk dava dosyası üzerinden ön inceleme yapar. Ön inceleme neticesinde gerekli şartlar varsa davanın esası ile ilgili incelemeye geçecektir. İstinaf mahkemesi, aleyhine istinaf başvurusu yapılan kararın kesin bir karar olup olmadığı, başvurunun süresinde yapılıp yapılmadığı, dilekçenin asgari şartlara sahip olup olmadığı, harç ve giderlerinin usulüne uygun yatırılıp yatırılmadığını inceler. Kamu düzenini ilgilendiren nedenler yoksa, istinaf kanun yolu başvuru dilekçesinde istinaf sebebi ve gerekçesi gösterilmelidir. İstinaf mahkemesi, istinaf başvuru dilekçesinde istinaf sebebi ve gerekçesinin gösterip gösterilmediğini ön inceleme aşamasında değerlendirir. Şartlar yerine getirilmemişse istinaf başvurusu esasa girilmeden reddedilir. Eksiklik bulunmayan dosya istinaf incelemesine alınır (HMk md. 352).

b. Esastan İstinaf İncelemesi Aşaması: İstinaf başvurusu yoluyla bölge adliyesi mahkemesine getirilen dosyanın ön inceleme aşaması tamamlandıktan sonra, inceleme mahkeme heyetince veya görevlendirilecek üye tarafından yapılabilir. İstinaf incelemesinin heyet veya üye tarafından yapılacağına, dava dosyasının özelliğine göre bölge adliye mahkemesi ilgili hukuk dairesi tarafından karar verilecektir (HMK md. 354). Bölge adliye mahkemesi, esastan incelemeyi kural olarak istinaf başvurusundaki sebeplere bağlı olarak yapar (HMK md. 354). Mahkeme, kamu düzenini ilgilendiren hallerde kendiliğinden de istinaf incelemesi yapabilir. İlk derece mahkemesinin açıkça hatalı ve yeniden duruşma yapılmasına gerek olmayan kararlarına ilişkin istinaf incelemesi dosya üzerinden duruşma açılmadan yapılır.

c. Esastan İstinaf İncelemesi ve Duruşma: Kural olarak her türlü istinaf incelemesi duruşmalı olarak yapılmalıdır (HMK md. 356). İstinaf başvurusu yapsın veya yapmasına davanın tarafı olan herkes duruşmaya davet edilerek savunma hakkı tanınmalıdır. Duruşma davetiyesine mazeretsiz gelmemenin sonuçları yazılmalı, tarafların mazereti varsa duruşma başka bir güne bırakılmalıdır.

2. Ceza Davaları Dosya İnceleme Aşamaları
   İstinaf mahkemesi, ilk derece ceza mahkemesinden kendisine gelen dosya ile ilgili bir “ön inceleme” yapar. Ön inceleme aşamasında bölge adliye mahkemesinin yetkili olup olmadığı, istinaf başvurusunun süresinde yapılıp yapılmadığı, başvuru sahibinin istinaf yoluna başvurmaya hakkı olup olmadığı gibi usuli meseleler incelenir (CMK md. 279).

Bu usuli gerekçelerle ön inceleme aşamasında istinaf başvurusu reddedilen taraf itiraz kanun yoluna başvurabilir (CMK md. 279/son). Yani, istinaf mahkemesi ceza dairesinin istinaf başvurusunun ön inceleme aşamasında usulden reddine ilişkin kararlarına karşı, aynı istinaf mahkemesinde bulunan sonraki nolu ceza dairesine itiraz kanun yoluna başvurulabilir (CMK md. 268/3-e).

Ön inceleme aşamasında, istinaf başvurusuna dair hiçbir usuli eksiklik bulunmaması halinde istinaf mahkemesi ceza dairesi istinaf başvurusunu esastan incelemeye başlar. Esastan inceleme, istinaf başvurusu gerekçeleri ve CMK m.289’daki kesin hukuka aykırılık halleri dikkate alınarak ceza davası hakkında istinaf mahkemesinin bir karar vermesi anlamına gelmektedir. Esastan inceleme duruşmalı bir şekilde de yapılabilir. Adli istinaf mahkemelerinin duruşma yapma oranı önüne gelen dosyaların %5’ini bulmamaktadır. Esastan inceleme halinde istinaf mahkemesinin ceza davasında verebileceği kararlar aşağıda açıklanmıştır.

İstinaf Mahkemesi Hangi Kararları Verebilir?
İstinaf mahkemesi, yapılan istinaf başvurusununun niteliğine göre verebileceği kararlar ikiye ayrılmaktadır:

Hukuk davasında istinaf mahkemesinin verebileceği kararlar
Ceza davasında istinaf mahkemesinin verebileceği kararlar

1. Hukuk Davasında İstinaf Mahkemesinin Verebileceği Kararlar
   Hukuk davası, boşanma, alacak, ticari vb. özel hukuk uyuşmazlıklarını içeren bir dava türüdür. Hukuk davalarında istinaf mahkemesine istinaf başvurusu yapılmakla hukuki niteliği itibariyle bir dava açılmaktadır. İstinaf mahkemesi, önüne gelen davada araştırma yapılması ve delil toplanması gerekiyorsa bu işleri yaptıktan sonra hüküm verme aşamasına gelecektir. tahkikatı yapıldıktan sonra karar verme aşamasına geçilecektir. İstinaf mahkemesine yapılan istinaf başvurusu hukuki niteliği itibariyle bir davadır. İstinaf mahkemesi, hüküm verirken hem önüne gelen uyuşmazlığı (davayı) çözmeye çalışmalı hem de üst bir mahkeme olması nedeniyle içtihat oluşturacak şekilde karar vermelidir.

İstinaf mahkemesi, yaptığı istinaf incelemesi neticesinde şu kararları verebilir:

a. Yerel Mahkeme Kararının Esası İncelenmeden Kaldırılması ve Dosyanın Geri Gönderilmesi (HMK md. 353/1)
İstinaf mahkemesi, usuli bazı nedenler varsa istinaf başvurusunun esasını incelemeden yerel mahkeme kararının kaldırılmasına ve yeniden yargılama yapılması için dosyanın yerel mahkemeye gönderilmesine karar verebilir (HMK md. 353/1-a).

İstinaf mahkemesi şu usuli gerekçelerle istinaf başvurusunun esasını incelemeden gönderme kararı verebilir: a-) Haklı bir hakimin reddi sebebi ileri sürülmesine veya hakimin davaya bakmasının yasak olduğu hallerin bulunmasına rağmen hakimin davaya bakması, b-) Görev ve yetki sorunu bulunması, b-) Yerel mahkemenin usule aykırı olarak davanın veya karşı davanın açılmamış sayılmasına karar vermesi, c-) Usule aykırı olarak davaların birleştirilmesine, ayrılmasına veya mercii tayinine karar verilmesi. d-) Yerel mahkemenin tarafların gösterdiği delilleri hiç toplamamış veya hiç değerlendirmemiş olması.

b. Yerel Mahkeme Kararının Kaldırılması ve Kısmen veya Tamamen Davanın Kabulü Kararı (HMK md. 353/1-b)
İstinaf mahkemesi, davanın esasına girerek yerel mahkeme kararını kaldırabilir. İstinaf mahkemesi, yerel mahkemenin verdiği kararı kaldırarak davanın kısmen veya tamamen kabulüne karar verebilir.

Bu halde yerel mahkemenin davanın reddine karar vermiş olması gerekir. İstinaf mahkemesi, davanın haksız yere reddedildiği kanaatine varırsa, uyuşmazlığı esastan çözecek olan “davanın kısmen veya tamamen kabulüne” karar verir.

c. Yerel Mahkeme Kararının Kaldırılması ve Davanın Esastan Reddine Kararı (HMK md. 353/1-b-1)
İstinaf mahkemesi, yaptığı esastan inceleme neticesinde yerel mahkemenin hukuka aykırı bir şekilde davacının davasını kabul ettiği kanaatine varırsa, yerel mahkeme kararını kaldırır ve davacının hukuk davasının esastan reddine karar verir.

Bu halde yerel mahkeme, davacının açmış olduğu hukuk davasının ya kısmen ya da tamamen kabulüne karar vermiştir. İstinaf mahkemesi, bu kabul kararını kaldırarak davayı esastan reddetmektedir.

d. Yerel Mahkeme Kararının Kaldırılarak Düzeltilmesi (HMK md. 353/1-b-2)
İstinaf mahkemesi, yerel mahkeme kararının usul ve esas açısından doğru olduğu kanaatine varıp da yeniden yargılama yapılmasına gerek olmayan hallerde veya hukuki gerekçede hata yapılmış olması halinde yerel mahkeme kararını tamamen kaldırmaz veya esastan yeni bir karar vermez. Bu halde bölge adliye mahkemesi, istinaf başvurusunu kabul ederek yerel mahkeme kararını düzeltmekle yetinir.

Düzelterek karar verme hususunda Yargıtay’ın içtihatlarında yer alan düzelterek onama halleri esas alınabilir. Örneğin, harç ve giderlerin noksan yazılması, maddi hatalar yapılması, basit hesap hataları yapılması, avukatlık ücretine hükmedilmemesi halinde istinaf mahkemesi yerel mahkeme kararındaki eksikliği gidererek hükme ekler, yani hükmü düzelterek karar verir.er, kanunun olaya uygulanmasında hata edilip de yeniden yargılama yapılmasına

e. İstinaf Başvurusunun Reddi Kararı (HMK md. 353/1-b-1)
İstinaf mahkemesi, bir üst derece mahkemesi olarak yerel mahkeme kararını denetleyerek, kararın usul veya esas açısından hiçbir eksiklik içermediği kanaatine varırsa istinaf başvurusunu reddeder.

İstinaf mahkemesi, ön incelemede de dikkate alarak davayı reddedebileceği hallerde, yani istinaf başvurusunun süresinde yapılmamış olması, istinaf başvurusu için gereken şartlar yerine getirilmemiş, başvuru sebepleri ve gerekçesi gösterilmemişse istinaf başvurusunu reddedebilir.

2. Ceza Davasında İstinaf Mahkemesinin Verebileceği Kararlar
   İstinaf mahkemesi, yapacağı istinaf incelemesi neticesinde ilk derece ceza mahkemesi kararına karşıe yapılan istinaf başvurusunu esastan inceleyerek şu kararları verebilir:

Dosya üzerinden inceleme yapılarak istinaf başvurusunun “esastan reddine”,

Yerel mahkeme kararındaki hukuka aykırılıklar dosya üzerinden düzeltilerek istinaf başvurusunun “düzeltilerek esastan reddine” (düzelterek onama olarak da adlandırılabilir),

İstinaf incelemesi neticesinde önemli bir hukuka aykırılık (CMK md.289) tespit edilmesi halinde “hükmün bozulmasına ve dosyanın yeniden karar verilmek üzere yerel mahkemeye gönderilmesine”,

“Davanın istinaf mahkemesinde yeniden görülmesine” ve duruşma hazırlığı işlemleri yapılmasına.

a. ESASTAN RED (ONAMA KARARI): Aşağıdaki şartların gerçekleşmesi halinde başvurunun ESASTAN REDDİ kararı (CMK 280/1-a) verilir:

Usul ve esasa ilişkin bir hukuka aykırılık yoksa,
Delil değerlendirmesinde ve işlemlerde eksiklik yoksa,
İspat bakımından değerlendirme yerindeyse.
b. DÜZELTEREK ESASTAN RED: Aşağıdaki şartların gerçekleşmesi halinde hukuka aykırılık DÜZELTİLEREK istinaf başvurusunun ESASTAN REDDİ kararı (CMK 280/1-a, 2. cümle) verilir:

Kararda suç ve ceza gösterilmiş; ancak kanun maddesi yanlış yazılmış ise (303/1-c),
Doğum ve suç tarihine göre yapılması gereken bir indirim yapılmamış ise (303/1-e),
Arttırma ve indirmede maddi hatta yapılmış ise (303/1-f),
TCK md. 61’deki sıraya uyulmaması nedeniyle eksik veya fazla ceza tayin edilmişse (303/1-g),
Yargılama giderlerinde yanlışlık varsa (303/1-h).
c. BOZMA KARARI: CMK md. 289’deki hukuka aykırılık hallerinde istinaf incelemesi neticesinde yerel mahkeme kararı aleyhine dosya üzerinden BOZMA kararı (CMK 280/1-a, 2. Cümle) verilir:

Mahkemenin kanuna aykırı oluşması (CMK 289/1-a),
Hakimin yasaklılığı hali varsa (CMK 289/1-b),
Hakimin reddi nedenlerinin ileri sürülmesi ve kabul edilmesine rağmen hakimin hükme katılması veya hakimin istemin kanuna aykırı olarak reddedilip hâkimin hükme katılması sözkonusu ise (CMK 289/1-c),
Mahkemenin görevi ve yetkisine dair uyuşmazlık varsa(CMK 289/1-d),
Kanunen hazır bulunması gerekenlerin yokluğunda duruşma yapılmış ise (CMK 289/1-e),
Duruşmanın açıklığı kuralı ihlal edilmişse (CMK 289/1-f),
Karar hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delillere dayanıyorsa (CMK 289/1-i).
Adli İstinaf Mahkemesinde Duruşma

1. İstinaf Mahkemesi Ceza Davası Duruşmalı İnceleme (İstinaf Duruşması)
   İstinaf mahkemesi, yaptığı istinaf incelemesi neticesinde yerel mahkeme kararının bozulmasına gerek olmadan yapacağı bir kovuşturmayla kendisinin yeniden bir karar vermesini mümkün görürse, ceza davasının istinaf mahkemesinde yeniden görülmesine karar verir. İstinaf mahkemesi ceza davasının yeniden görülmesine karar verdiğinde, duruşma hazırlığı işlemlerini yapar (CMK md. 281). Tutuksuz yargılanan sanığa tebligat gönderilerek kendisinin istinaf istemi üzerine istinaf mahkemesinde açılan davanın duruşmasına gelmediği takdirde istinaf başvurusunun reddedileceği bildirilir. Hemen belirtelim ki, tutuksuz sanık gelmese bile avukatı duruşmada hazır ise istinaf başvurusu sadece sanığın duruşmaya katılmaması yüzünden reddedilemez. Ancak, tutuksuz sanığın hem kendisi hem de avukatı mazeretsiz bir şekilde duruşmaya katılmazsa istinaf başvurusu reddedilecektir. İstinaf mahkemesi gerek gördüğünde yerel mahkeme tarafından yapılan işlemlerin tekrarlanmasına karar verebilir. Mahkeme yeniden keşif yapabilir, tanık veya bilirkişileri dinleyebilir. İstinaf mahkemesi, tutuklama, tahliye, adli kontrol kararı, el koyma, zorla getirme, yakalama vs. gibi koruma tedbirlerine karar verebilir. İstinaf mahkemesi ceza davası ile ilgili yeniden yaptığı yargılama neticesinde, ya istinaf başvurusu hakkınsa “esastan red” kararı verir ya da ilk derece mahkemesinin hükmünü kaldırarak “yeniden hüküm” verir. Her iki halde de şartları varsa, istinaf mahkemesi kararı aleyhine Yargıtay’a Temyiz Başvurusu yapılabilir.
2. İstinaf Mahkemesi Hukuk Duruşmalı İnceleme (İstinaf Duruşması)
   İstinaf mahkemesi, hukuk davasının esasını incelemeden kararın kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye veya görevli ve yetkili mahkemeye gönderilmesine karar verebilir. İstinaf başvurusunun esastan reddine veya düzelterek esastan reddine de karar verebilir. Tüm bu haller dışında istinaf incelemesi, duruşmalı olarak yapılır. Bu durumda duruşma günü taraflara tebliğ edilir (HMK m.356).

İstinaf Mahkemesi Kararlarına Karşı Temyiz Başvurusu
Adli istinaf mahkemelerinin kararları aleyhine temyiz başvurusu yapılabilir (CMK md. 286). Kararı veren istinaf mahkemesinin niteliğine göre iki tür temyiz başvurusu yapılabilir:

Hukuk davası temyiz başvurusu,

Ceza davası temyiz başvurusu.

1. İstinaf Mahkemesi Hukuk Davası Temyiz Başvurusu
   İstinaf mahkemesi hukuk dairelerinin temyiz edilebilen kararlarının temyiz süresi, kararların tebliği tarihinden itibaren iki haftadır (HMK m.361). Bölge adliye mahkemesi tarafından verilen kararlara karşı Yargıtay’a temyiz başvurusu koşulları şunlardır (HMK m.362):

Miktar ve değeri 544.000 TL’yi geçemeyen (544.000 TL dahil) davalara dair istinaf mahkemesi kararları kesin olup aleyhine Yargıtay’a temyiz başvurusu yapılmaz (HMK md.362/1-a) (2025 yılı için).

Alacağın bir kısmının dava edilmiş olması durumunda, 544.000 TL’lik kesinlik sınırı alacağın tamamına göre belirlenir. Alacağın tamamının dava edilmiş olması hâlinde, kararda asıl talebinin kabul edilmeyen bölümü 544.000 TL’yi geçmeyen tarafın temyiz hakkı yoktur. Ancak, karşı taraf temyiz yoluna başvurduğu takdirde, diğer taraf da düzenleyeceği cevap dilekçesiyle kararı temyiz edebilir (HMK md.362/4) (2025 yılı için).

Sulh Hukuk Mahkemesinin görev alanına giren kira ilişkisinden doğan ve miktar veya değeri itibarıyla temyiz edilebilen alacak davaları hariç olmak üzere; HMK md.4’te gösterilen davalar ile (Kat Mülkiyeti Kanunundan doğup taşınmazın aynına ilişkin olan davalar hariç) özel kanunlarda sulh hukuk mahkemesinin görevine girdiği belirtilen davalar ile ilgili istinaf mahkemesi kararları kesin olup aleyhine Yargıtay’a temyiz başvurusu yapılmaz.

İcra ve İflas Kanunu uygulaması ile ilgili dava ve işlerle ilgili bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerince verilen ve miktar veya değeri 544.000 TL’yi geçmeyen kararlara karşı temyiz başvurusu yapılamaz (İcra İflas K. md.364/1) (2025 yılı için).

İş mahkemelerinin görev alanına giren dava ve işlerle ilgili istinaf kanun yoluna gidilmesi üzerine; bölge adliye mahkemesi tarafından hakkında nihai karar verilen “miktar veya değeri 544.000 TL’yi geçmeyen davalar” aleyhine temyiz başvurusu yapılmaz (İş Mahkemeleri Kanunu md.8/3) (2025 yılı için). İş mahkemesinin görev alanına giren “para ile değerlendirilemeyen dava ve işler hakkındaki kararlar” ile miktar ve değeri 544.000 TL’yi geçen davalar hakkında bölge adliye mahkemesinin son kararlarına karşı “tebliğ” tarihinden başlayarak sekiz gün içinde temyiz kanun yoluna başvurulabilir.

İlk derece mahkemeleri arasındaki yetki, görev, merci tayinine dair istinaf mahkemesi tarafından verilen kararlar kesin olup aleyhine Yargıtay’a temyiz başvurusu yapılamaz.

Çekişmesiz yargı işlerine dair verilen yerel mahkeme kararlarına dair istinaf mahkmesi kararları kesin olup aleyhine Yargıtay’a temyiz başvurusu yapılamaz.

Soybağına ilişkin davalar hariç olmak üzere, nüfus kayıtlarının düzeltilmesine ilişkin davalara dair istinaf mahkemesi kararları aleyhine Yargıtay’a temyiz başvurusu yapılmaz.

İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz gibi geçici koruma kararlarına dair istinaf mahkemesi kararları aleyhine Yargıtay’a temyiz başvurusu yapılamaz.

2. İstinaf Mahkemesi Ceza Davası Temyiz Başvurusu
   Hükmedilen cezanın miktarı dikkate alınarak istinaf mahkemesinin bazı ceza kararları aleyhine temyiz kanun yolu kapatılmıştır. Yani, bazı hallerde ilk derece mahkemesinin verdiği karar istinaf incelemesi neticesinde kesinleşir. İstinaf mahkemesinin aşağıdaki kararları aleyhine temyiz başvurusu yapılamaz:

Miktarı ne olursa olsun adli para cezasına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine dair bölge adliye mahkemesi kararları temyiz edilemez (CMK md. 286/2-a).

5 yıl (dahil) veya daha az hapis cezalarına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine dair bölge adliye mahkemesi kararları temyiz edilemez (CMK md. 286/2-a). Ancak, yerel mahkeme 5 yıldan az ceza vermesine rağmen, istinaf başvurusu üzerine bölge adliye mahkemesi yerel mahkemenin verdiği cezayı arttırırsa, bu karara karşı temyiz başvurusu yapılabilir (CMK 286/2-b). Örneğin, herhangi bir bilişim suçu nedeniyle yerel mahkeme tarafından 3 yıl hapis cezası verilen bir kişinin cezası istinaf mahkemesi tarafından arttırılarak 4 yıla çıkartılırsa, ceza miktarı 5 yılın altında olmasına rağmen bu karara karşı temyiz başvurusu yapılabilir.

Aynı hükümde yer alan hapis cezalarının toplamı 5 yılı geçse dahi, istinaf mahkemesinin bu kararlarına karşı da temyiz kanun yoluna başvurulamaz (CMK md. 286/2-h). Örneğin, aynı istinaf mahkemesi hükmünde dolandırıcılık suçu nedeniyle 2 yıl 6 ay hapis cezası, resmi evrakta sahtecilik suçu nedeniyle 3 yıl 4 ay hapis cezası alan bir kişinin toplam ceza miktarı 5 yıl 10 ay olmasına rağmen temyiz kanun yoluna başvurma hakkı yoktur.

TCK veya diğer kanunlarda üst sınırı 2 yıl hapis cezası gerektiren suçlar ve bunlara bağlı adli para cezalarına dair her türlü bölge adliye mahkemesi (istinaf mahkemesi) kararları aleyhine temyiz kanun yoluna gidilemez (CMK md. 286/2-c).

On yıl veya daha az hapis cezasını veya adlî para cezasını gerektiren suçlardan, ilk derece mahkemesince verilen beraat kararları ile ilgili olarak istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin bölge adliye mahkemesi kararları aleyhine temyiz kanun yoluna gidilemez(CMK md. 286/2-f).

Eşya veya kazanç müsaderesine veya bunlara yer olmadığına ilişkin ilk derece mahkemesi kararları ile ilgili olarak istinaf başvurusunun esastan reddine dair istinaf mahkemesi kararları aleyhine temyiz kanun yoluna gidilemez (CMK md. 286/2-e).

Davanın düşmesine, ceza verilmesine yer olmadığına, güvenlik tedbirine ilişkin ilk derece mahkemesi kararları ile ilgili olarak bölge adliye mahkemesince verilen bu tür kararlar veya istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar aleyhine temyiz kanun yoluna gidilemez (CMK md. 286/2-g).

İstinaf Mahkemesinin Karar Verme Süresi Ne Kadardır?
İstinaf mahkemelerinin dosyaları karara çıkartması konusunda kategorik olarak belirlenmiş bir süre yoktur. Her dairenin iş yoğunluğu, duruşma sayısı ve dosyaların niteliği farklı olduğundan, bir dosyanın istinaf incelemesinde ne kadar kalacağı daireden daireye değişkenlik arz etmektedir. Bu nedenle, bir dosyanın ne kadar sürede karar çıkabileceği konusunda ancak tahmini bir süre verilebilir. Hali hazırda boşanma davalarının dosyaları yaklaşık 2 yıl, tazminat davası dosyaları yaklaşık 2-3 yıl gibi sürelerle istinaf mahkemesi tarafından incelenmektedir.

Ceza davalarında dava dosyasında tutuklu sanık varsa, istinaf incelemesi daha erken yapılmaktadır. Tutuklu dosyalar, daireden daireye değişmekle birlikte 3 ay ile 1 yıl arasında bir süre içerisinde incelenmektedir. Tutuksuz ceza dosyaları ise istinaf mahkemesi tarafından 1 yıl ile 3 yıl arasında bir süre içerisinde incelenmektedir.